Kto jest zobowiązany do stwierdzenia zgonu?
Zgodnie z ustawą o cmentarzach i chowaniu zmarłych, zgon i jego przyczyna są ustalane przez: lekarza leczącego chorego w ostatniej chorobie. Szczegóły można także znaleźć w Rozporządzeniu MZ w sprawie stwierdzania zgonu i jego przyczyny:
- Wystawienie karty zgonu jest obowiązkiem lekarza, który ostatni w okresie 30 dni przed dniem zgonu udzielał choremu świadczeń lekarskich.
- Lekarz (…) zamieszkuje w odległości mniejszej niż 4 km od miejsca, w którym znajdują się zwłoki.
- Może dokonać oględzin zwłok w ciągu 12 godzin od chwili wezwania.
Co w sytuacji, gdy nie ma takiego lekarza w POZ?
Wtedy kartę zgonu wystawia:
- Lekarz, który stwierdził zgon, wezwany do nieszczęśliwego wypadku lub nagłego zachorowania – np. lekarz NiŚPL lub ZRM.
- Lekarz lub starszy felczer albo felczer zatrudniony w przychodni bądź ośrodku zdrowia lub jego placówce terenowej (wiejski, felczerski punkt zdrowia) i sprawujący opiekę zdrowotną nad rejonem, w którym znajdują się zwłoki*.
* Punkt drugi jest już nieaktualny, ponieważ rejonizacja obecnie nie obowiązuje. Ponadto zamiast „ośrodków zdrowia” istnieją poradnie podstawowej opieki zdrowotnej. Z tego względu powyższe rozporządzenie wymaga nowelizacji, jednak nadal jest ono drukiem obowiązującym.
Rozporządzenie określa także, że w razie niemożności dopełnienia przepisu ust. 1, stwierdzenie zgonu i jego przyczyny powinno nastąpić w drodze oględzin, dokonywanych przez lekarza lub w razie jego braku przez inną osobę, powołaną do tej czynności przez właściwego starostę, przy czym koszty tych oględzin i wystawionego świadectwa nie mogą obciążać rodziny zmarłego.
Inaczej mówiąc: to starosta powiatu, w którym pracujecie, powinien zatrudnić lekarza koronera, który będzie odpowiedzialny za stwierdzenie zgonu oraz wypisanie karty zgonu, przy niedostępności lekarza leczącego pacjenta w ostatnich 30 dniach. Przed rozpoczęciem pracy dowiedz się, czy istnieje w danym powiecie instytucja koronera oraz w jaki sposób rodzina zmarłego może się z taką osobą skontaktować (najlepiej poprzez stronę internetową starostwa powiatowego).
Czy ZRM może wystawić kartę zgonu?
W ustawie o cmentarzach i chowaniu zmarłych widnieje zapis, iż zgon i jego przyczyna mogą być także ustalone przez kierownika zespołu ratownictwa medycznego, jeżeli zgon nastąpił w trakcie akcji medycznej, o której mowa w art. 41 ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym.
Kierownikiem zespołu ratownictwa medycznego, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, jest lekarz systemu, ratownik medyczny lub pielęgniarka systemu. Warto zaznaczyć czym jest wspomniana powyżej akcja medyczna (artykuł 40. ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym, punkt 1). Akcja medyczna rozpoczyna się w momencie przyjęcia zgłoszenia alarmowego lub powiadomienia o zdarzeniu przez dyspozytora medycznego. Jest to cenna wiedza, ponieważ część zespołów ZRM odmawia wystawienia karty zgonu uważając, że akcja medyczna ma początek dopiero w sytuacji podjęcia działań resuscytacyjnych – natomiast są to medyczne czynności ratunkowe, o których mówi punkt 2 wyżej wymienionej ustawy.
Rodzina pacjenta nie wie, gdzie jest dowód osobisty. Nie możesz zidentyfikować zwłok. Co robisz?
W takim przypadku nie wystawiamy karty zgonu, dzwonimy na policję i opisujemy sytuację. Policja ma dostęp do bazy danych, wraz ze zdjęciami wszystkich osób. Po ich przyjeździe możesz zidentyfikować denata na podstawie informacji przedstawionych w formie elektronicznej (najczęściej na tablecie).
Jak zachować się w sytuacji, gdy podejrzewasz udział osób trzecich w zdarzeniu?
Analogicznie do punktu 4 – w takim przypadku nie wystawiamy karty zgonu, dzwonimy na policję i opisujemy sytuację. Wypisujemy tylko zaświadczenie: imię i nazwisko denata, PESEL, data i godzina śmierci oraz formułkę „nie wykluczam znamion udziału osób trzecich”. Taki dokument przekazujemy policji lub prokuratorowi na miejscu ujawnienia zwłok.
Czy mogę wystawić kartę zgonu na podstawie zaświadczenia z NiŚPL/NiŚOZ?
Absolutnie nie. Lekarz stwierdzający zgon jest zobowiązany do wystawienia karty zgonu.
Wciąż jednak możesz się spotkać z praktyką wystawiania „zaświadczeń o stwierdzeniu zgonu” przez lekarzy dyżurujących w NiŚPL i odsyłania rodziny denata po kartę zgonu do POZ. Trzeba jednoznacznie informować rodzinę zmarłego już na poziomie rejestracji, że lekarz POZ nie wystawia karty zgonu na podstawie takiego zaświadczenia i muszą wrócić do lekarza, który takie pismo sporządził.
Czy lekarz pracujący w POZ może wydać skierowanie na sekcję zwłok celem ustalenia przyczyny zgonu (w sytuacji, gdy wykluczono udział osób trzecich i prokurator odstąpił od sekcji sądowo-lekarskiej)?
Transport zwłok oraz przeprowadzanie sekcji zwłok nie jest świadczeniem gwarantowanym, tym samym nie jest usługą w ramach NFZ. Żadna przychodnia POZ nie musi mieć umowy ani na przewóz zwłok, ani na wykonanie sekcji z żadnym zakładem patomorfologii/medycyny sądowej. Tym samym lekarz pracujący w POZ nie ma możliwości kierowania na sekcję zwłok.
Czy rodzina może domagać się sekcji zwłok celem ustalenia przyczyny zgonu?
Ustawodawca nie uregulował w żaden sposób co robić w przypadku, gdy rodzina zmarłego chciałaby znać jednoznaczną przyczynę zgonu, a zgon ten nie był wynikiem przestępstwa ani nie nastąpił w przebiegu choroby zakaźnej, wymienionej w ustawie o zwalczaniu chorób zakaźnych. W takiej sytuacji rodzina może skontaktować się z wybranym zakładem medycyny sądowej/patomorfologii i dopytać o możliwość wykonania sekcji zwłok prywatnie (opłata za nią spoczywa w całości na rodzinie).
Transport zwłok do zakładu odbywa się środkami transportu przeznaczonymi wyłącznie do przewozu zmarłych i jego koszt również leży po stronie rodziny. Zajmują się tym domy oraz zakłady pogrzebowe, które uzyskały wcześniej stosowne zezwolenie na taką działalność. Dysponują one samochodami, które muszą spełniać szereg wymogów, szczegółowo określonych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie wydawania pozwoleń i zaświadczeń na przewóz zwłok i szczątków ludzkich.
Czy istnieje protokół stwierdzania zgonu?
Po przyjeździe do domu zmarłego Twoim głównym zadaniem jest:
- Ustalenie tożsamości zmarłego i dokonanie oględzin zwłok.
- Przeprowadzenie wywiadu wśród osób z otoczenia osoby zmarłej w celu ustalenia okoliczności, w których nastąpił zgon.
- Zapoznanie się z dokumentami dotyczącymi stanu zdrowia danej osoby w okresie poprzedzającym zgon.
Nie ma dokładnego rozporządzenia ani rekomendacji co należy sprawdzić podczas stwierdzania zgonu w warunkach domowych. Możesz zasugerować się przykładowym przebiegiem badania (zakres takich oględzin nie jest sprecyzowany):
- ocena temperatury,
- oględziny skóry (rany, podbiegnięcia krwawe, zadrapania), poszukiwanie plam opadowych (skóra palców, pośladków, pleców – w zależności od ułożenia ciała),
- ocena układu krążenia – osłuchowo akcja serca niesłyszalna, brak tętna na tętnicy szyjnej,
- ocena układu oddechowego – osłuchowo brak czynności oddechowej,
- badanie odruchów:
– brak spontanicznych ruchów gałek ocznych,
– brak reakcji źrenic na światło,
– brak odruchu rogówkowego,
– brak reakcji na bodziec bólowy wyzwolony w okolicy klatki piersiowej.
Czy potrzebuję specjalnych kwalifikacji do stwierdzenia zgonu? Czy konieczny jest do tego kurs?
Przepisy nie nakazują posiadania dodatkowych uprawnień od lekarza do stwierdzenia zgonu, bez znaczenia jest również forma jego zatrudnienia.
W przypadku lekarzy udzielających świadczeń zdrowotnych na NFZ stwierdzenie zgonu i wystawienie karty zgonu może nastąpić dopiero po zakończeniu udzielania świadczeń finansowanych przez NFZ. Jeżeli pracujesz w ramach NiŚPL, to musisz wiedzieć, że lekarz nie może opuścić swojego miejsca udzielania świadczeń zdrowotnych bez wskazania zastępstwa.